เข่าเสื่อม…ทำไมการ “เหยียดเข่าให้สุด” ถึงสำคัญ?

เคยสังเกตไหมครับว่า เวลายืนหรือเดิน เข่ายังงออยู่เล็กน้อย เหยียดไม่ตรง และเดินไม่นานก็ล้า?

อาการนี้เป็นสิ่งที่ควรประเมินในการรักษาข้อเข่าเสื่อม เพราะการฟื้นฟูไม่ได้ดูเพียงว่า “ปวดลดลงไหม” แต่ต้องดูด้วยว่า เข่ากลับมาเคลื่อนไหวและรับน้ำหนักได้ดีแค่ไหน

เมื่อเข่าเหยียดตรง ร่างกายยืนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ช่วงสุดท้ายของการเหยียดเข่า ผิวข้อและเอ็นรอบเข่าจะช่วยให้ข้อมั่นคงขึ้น กล้ามเนื้อหน้าขาจึงไม่ต้องออกแรงพยุงมากเท่ากับการยืนงอเข่า

แต่หากเข่าเหยียดไม่สุด กล้ามเนื้ออาจต้องทำงานมากขึ้นเพื่อประคองตัว คล้ายกับการยืนย่อเข่าเล็กน้อย จึงทำให้ยืนหรือเดินแล้วล้าได้ง่าย

ทำไมคนไข้เข่าเสื่อมจึงเหยียดเข่าไม่สุด?

เกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น

• ปวดหรือมีน้ำในข้อ จึงเผลองอเข่าเพื่อหลบอาการ
• กล้ามเนื้อหน้าขาทำงานได้ไม่เต็มที่จากความปวดและบวม
• เนื้อเยื่อด้านหลังเข่าตึงหรือหดรั้ง
• ข้อเสื่อมและกระดูกงอกที่จำกัดการเคลื่อนไหว

หากปล่อยให้เข่างอค้างนาน ๆ อาจเกิดข้อยึด ทำให้กลับมาเหยียดตรงได้ยากขึ้น

จึงอาจเกิดวงจร “ปวด → งอเข่า → เคลื่อนไหวน้อย → เข่ายิ่งติด”

เมื่อปวด เรามักขยับน้อยลง

เมื่อขยับน้อยลง กล้ามเนื้ออ่อนแรงและข้อยิ่งตึง

เมื่อยืนหรือเดินด้วยเข่าที่งอค้าง ก็อาจยิ่งล้าและใช้งานลำบาก

งานวิจัยในคนที่เป็นหรือมีความเสี่ยงข้อเข่าเสื่อมพบว่า ภาวะเข่างอค้างสัมพันธ์กับอาการปวด ข้อตึง และความสามารถในการใช้งานที่แย่ลง จึงควรใส่ใจการเหยียดเข่าตั้งแต่ต้นของการฟื้นฟู

แล้วควรดูแลอย่างไร?

1. หาสาเหตุก่อนฝึก

แพทย์หรือนักกายภาพจะประเมินว่า เหยียดไม่สุดเพราะปวด บวม กล้ามเนื้อทำงานไม่เต็มที่ หรือมีข้อยึดจริง เพราะแต่ละสาเหตุใช้วิธีดูแลต่างกัน

2. ฝึกการเหยียดควบคู่กับเสริมกล้ามเนื้อ

ตัวอย่างท่าที่อาจใช้ ได้แก่ การรองผ้าม้วนใต้ข้อเท้าแล้วปล่อยให้เข่าค่อย ๆ เหยียด และการเกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา โดยเลือกท่าและระยะเวลาที่เหมาะกับแต่ละคน

ควรรู้สึกตึงพอทนได้ ไม่ฝืนกดหรือดัดจนปวดมาก หากฝึกแล้วปวดหรือบวมเพิ่ม ให้ลดความหนักและปรึกษาผู้ดูแล

3. หลีกเลี่ยงการงอเข่าค้างเป็นเวลานาน

เปลี่ยนอิริยาบถสม่ำเสมอ และหลีกเลี่ยงการหนุนหมอนใต้เข่าตลอดเวลาจนเข่าอยู่ในท่างอค้าง

4. ฟื้นฟูให้ครบทั้งการเคลื่อนไหว ความแข็งแรง และการเดิน

การเหยียดเข่าสำคัญ แต่ควรฝึกการงอเข่า การทรงตัว และความทนทานร่วมด้วย เพื่อให้กลับไปใช้ชีวิตได้ดีขึ้น

เป้าหมายคือให้เข่าเหยียดได้ดีขึ้นตามสภาพข้อของแต่ละคน ยืนได้มั่นคง และเดินได้คล่องขึ้น

หากเข่าติดเหมือนมีอะไรมาขวาง เหยียดได้น้อยลงเรื่อย ๆ หรือบวมร้อนมาก ควรให้แพทย์ประเมินก่อนฝืนฝึกต่อครับ

เรียบเรียงโดย

นพ.กนกพล ธนกิจรุ่งทวี
ว.43747

• แพทย์เฉพาะทางกระดูกและข้อ
• อนุสาขาข้อเข่าและข้อสะโพก
• ชำนาญการการรักษาด้วยเซลล์บำบัด

เอกสารอ้างอิง

1. Campbell TM, Ramsay T, Trudel G. Knee Flexion Contractures Are Associated with Worse Pain, Stiffness, and Function in Patients with Knee Osteoarthritis: Data from the Osteoarthritis Initiative. PM&R. 2021;13(9):954–961.

   DOI: 10.1002/pmrj.12497

   สนับสนุนว่า ภาวะเข่างอค้างหรือเหยียดไม่สุดสัมพันธ์กับอาการปวด ข้อตึง และความสามารถในการใช้งานที่แย่ลง

2. Campbell TM, McGonagle D. Flexion contracture is a risk factor for knee osteoarthritis incidence, progression and earlier arthroplasty: Data from the Osteoarthritis Initiative. Annals of Physical and Rehabilitation Medicine. 2021;64(2):101439.

   DOI: 10.1016/j.rehab.2020.09.005

   การติดตามข้อมูลระยะยาวพบว่า ภาวะเข่างอค้างสัมพันธ์กับการดำเนินโรคที่แย่ลง และการเข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเร็วขึ้น

3. Campbell TM, Trudel G, Laneuville O. Knee flexion contractures in patients with osteoarthritis: clinical features and histologic characterization of the posterior capsule. PM&R. 2015;7(5):466–473.

   DOI: 10.1016/j.pmrj.2014.12.001

   ศึกษาลักษณะทางคลินิกและเนื้อเยื่อด้านหลังข้อเข่าในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมที่มีภาวะเข่างอค้าง